جدال در کف خیابان

به گزارش پایگاه خبری«عصرخودرو» به نقل از همشهری ، دختری جوان با کوله و کلاسوری دانشجویی، در نزدیکی ایستگاه تاکسی میدان فاطمی ایستاده است. گاهی نگاهی به گوشی موبایلش می‌اندازد و گاهی نیز پلاک ماشین‌ها را از چشم می‌گذراند. راننده تاکسی خطی که متوجه می‌شود او درخواست تاکسی آنلاین داده، براق می‌شود و بی‌مقدمه می‌گوید: «خانم از این ماشین‌ها نگیرید. از این کارها نکنید. اینها همه غیرقانونی هستند. حرام هستند. ما را آخر سر بدبخت می‌کنند». دختر جوان با تعجب از حرف‌های مرد موسپید، در سکوت ماشینی را که روی آیینه آن آرم یک تاکسی آنلاین نصب شده، پیدا می‌کند و سوار می‌شود. تا یکی دو سال پیش، تقابل شیوه‌های سنتی و مدرن تنها در فرهنگ روزمره خود را نشان می‌داد اما حالا ماجرا به کف خیابان، بازارهای مختلف و فضای اصناف هم کشیده شده است. استدلال‌های مختلف مردم، نگاهی را که به اصناف سنتی و سرویس‌های آنلاین وجود دارد، نشان می‌دهد. طاهره یادگاری ۵۶ساله با استدلال مادرانه می‌گوید: «من هنوز هم آژانس می‌گیرم. اگر من از تاکسی‌های آنلاین استفاده کنم، تکلیف آن پسر جوانی که در آژانس سر کوچه کار می‌کند، چه می‌شود؟».

    گلایه اصناف چیست؟

واحدهای صنفی سال‌ها ی سال کار کرده‌اند، مجموعه کوچکی به راه انداخته‌اند و به امپراتوری‌ای برای کسب و کارشان تبدیل شده‌اند اما در یکی دو سال اخیر یکباره با سر‌رسیدن نیروهایی تازه از راه رسیده، تاج و تخت‌شان به لرزه افتاده است. همین است که قاسم قربانی‌خواه، رئیس اتحادیه مؤسسات توریستی و اتومبیل کرایه تهران تا اسم تاکسی‌های آنلاین را می‌شنود، صدایش گرفته می‌شود و به «همشهری» می‌گوید:

«۵۰-۴۰تا آژانس را خودم از نزدیک می‌شناسم که از اول امسال، کارشان را جمع کرده‌اند؛ آژانس‌های قدیمی، آدم‌هایی که سال‌های سال در این کار موسپید کرده‌اند». قربانی از سال گذشته بارها مصاحبه کرده و گفته است تاکسی‌های آنلاین غیرقانونی هستند. او حال نیز با لحنی دردمندانه می‌گوید: «ما بارها گلایه‌هایمان را به همه گفته‌ایم. همه جا هم شکایت کرده‌ایم، ولی تا به حال هیچ‌کس جوابی نداده است. معلوم است که این کارها غیرقانونی است. خودشان هم اعلام کرده‌اند، ولی کسی جوابگو نیست». قربانی پیش از این اعلام کرده بود که ۴۰ تا ۵۰ هزار راننده تحت پوشش اتحادیه مؤسسات توریستی و اتومبیل کرایه تهران قرار داشته‌اند ولی حالا تعداد راننده‌های آژانس‌ها به ۲۰‌تا‌۳۰ هزار نفر تقلیل یافته است. اما آیا این صنف نمی‌خواهد به روز شود و کسب‌وکارش را با نیازهای روز هماهنگ کند؟ قربانی می‌گوید: «چرا، ما هم همین کار را انجام می‌دهیم. کارمان را به روز می‌کنیم و الان منتظر اتاق اصناف هستیم. تا زمانی که کار نهایی نشود، نمی‌توانم برنامه‌هایمان را اعلام کنم». اتحادیه مؤسسات توریستی اتومبیل کرایه تهران از سال ۱۳۴۲ شکل گرفت؛ زمانی هنوز ازکه اسب و درشکه در خیابان‌ها استفاده می‌شد و تاسیس اتحادیه، گامی در جهت مکانیزه کردن حمل‌ونقل عمومی به‌حساب می‌آمد. حالا قربانی، رئیس امروز این اتحادیه در انتهای گفت‌وگوی کوتاهش با همشهری، جمله‌ای می‌گوید که از تمام نگرانی‌ها، دغدغه‌ها و حال و روز آژانس‌داران، حکایت می‌کند: «صنف‌مان دارد از دست‌ می‌رود».

    اندازه بازار سنتی آژانس و تاکسی چقدر است؟

مرکز آمار ایران در سال ۹۳ گزارشی از مؤسسات کرایه اتومبیل منتشر کرده بود. براساس این گزارش، ۱۸هزار و ۳۸۵ آژانس تاکسی در کشور وجود داشت که تا آن سال هزار و ۸۱۶‌مؤسسه کرایه اتومبیل در تهران فعالیت می‌کردند و ۳۵هزار وسیله نقلیه در اختیار داشتند که بیشتر آن نیز پراید بوده است. آنها با این امکانات، روزانه ۱۸۱هزار سرویس داشتند. گزارش مرکز آمار همچنین نشان می‌دهد که در سال ۹۱، ارزش پرداختی‌ها و دریافتی‌های مؤسسات کرایه اتومبیل و آژانس‌های تاکسی‌تلفنی، در کل کشور به‌ترتیب ۱۲۳۳ و ۶۲۸۹/۳ میلیارد ریال بوده است. اگرچه آمار و اطلاعات به روزی از آنها وجود ندارد اما با درنظر گرفتن تعداد خودروهای آژانس‌ها در سال ۹۳، می‌توان گفت حالا تاکسی‌های آنلاین گوی سبقت را ربوده‌اند چرا که براساس اعلام چند‌ماه پیش، ۲ تاکسی اینترنتی پایتخت بیش از ۵۰هزار راننده در اختیار داشتند.

مهدی اسماعیل‌بیگی، معاون سازمان مدیریت و نظارت بر تاکسیرانی شهر، درباره میزان تاکسی‌های شهر تهران می‌گوید: «۶۴هزار تاکسی فعال در تهران وجود دارد که از میان آنها، حدود ۳۳هزار دستگاه تاکسی خطی، حدود ۱۶هزار دستگاه تاکسی گردشی و چیزی حدود ۱۵هزار تاکسی تلفنی فعال در تهران داریم». او درباره سهم تاکسی‌ها در حمل‌ونقل عمومی پایتخت نیز می‌گوید: «هم‌اکنون سهم تاکسیرانی از حمل‌ونقل عمومی تهران نزدیک به ۲۰درصد است، در حالی‌که استاندارد جهانی سهم تاکسی در جابه‌جایی مسافر ۷درصد است و تاکسی در استانداردهای جهانی، جزو حمل‌ونقل عمومی حساب نمی‌شود». آمارهای دیگر نیز نشان می‌دهد که رانندگان تاکسی و خانواده‌های آنها در تهران، جمعیتی نیم‌میلیون نفری را تشکیل می‌دهند. این همان چیزی است که راننده‌ها در تجمعات و اعتراض‌هایی که علیه تاکسی‌های اینترنتی داشته‌اند، همیشه بر آن تأکید کرده‌اند. یکی از راننده‌های آژانس در شرق تهران می‌گوید: «اینها که با موبایل کار می‌کنند، روزی ما را می‌برند. همین کافی نیست که کارشان غیرقانونی باشد؟ زنگ‌خور آژانس ما در این محله پرجمعیت، ۲۰۰تا نسبت به قبل کم شده است. بدتر از همه هم اینکه یک وقت‌هایی زنگ می‌زنند و بعد که قیمت را می‌شنوند، می‌گویندتاکسی‌های آنلاین مثلا ۵هزار تومان ارزان‌تر می‌گیرند. خب ،ما قیمت مصوب داریم. انصاف خود مردم کجا رفته؟»

    راننده‌های آنلاین چطور زندگی می‌کنند؟

«در خروجی فرودگاه امام خمینی(ره)، دو راهی‌ای وجود دارد که صف‌ تاکسی‌ها و ون‌های فرودگاه است، من یک‌بار برای آنکه مسافر بتواند پیدایم کند، مجبور شدم آنجا توقف کنم. راننده تاکسی فرودگاه هم عمدا برای اینکه سوژه بحث پیدا کند، آمد و دقیقا مقابل من توقف کرد. زمانی که خواستیم خارج شویم، بحث‌مان شد و شروع کرد به بد و بیراه گفتن به تاکسی‌های آنلاین. من هم گفتم دیگر چیزی است که هست، باید با آن کنار بیایید، حتی کار با کارپینو را که خود تاکسیرانی راه‌اندازی کرده پیشنهاد دادم، ولی گویا لحنم را نپسندید. معمولا این راننده‌هایی که بدوبیراه می‌گویند منطق ندارند». به‌نظر می‌رسد در دهه چهارم زندگی‌اش به‌سر می‌برد. راننده شیفت شب یکی از تاکسی‌های آنلاین است. در توییتر نیز اکانتی با همین نام دارد و از تجربه‌های کارش می‌نویسد. او ادامه می‌دهد: «منطق راننده‌های تاکسی این است که مبلغ ناچیزی به‌عنوان آبونمان ماهانه به تاکسیرانی می‌دهم، پس مالک خیابان‌ها و صاحب امتیاز مسافرهای مسیرهای خاص هستم. آنها به‌عنوان تاکسی از نظر موجه بودن و امتیاز طرح ترافیک و راحتی توقف در هر معبری، سال‌ها به روش و مدل دلخواه خودشان حکومت کرده‌اند. می‌دانید؟ الان ظهور تاکسی‌های اینترنتی عملا حکومت‌شان را تهدید کرده و به‌نظرم علت تمام سروصداهایشان چیزی جز این نیست».

آنطور که این راننده شیفت شب برای همشهری روایت می‌کند، ۳‌ماه است که مشغول کار است و شغل اصلی‌اش توزیع و پخش لوازم آرایشی و بهداشتی است. چند وقتی است که در درگیری طلاق است و برای جبران بی‌خوابی‌های شبانه، به‌کار با تاکسی‌های اینترنتی پناه برده است؛ «کار با تاکسی اینترنتی تقریبا تفریح و وقت‌گذرانی قانونی و هدفمند شب‌های من شده ‌است. به‌جای غرق‌شدن در فیلم، سریال دخانیات و شبگردی، این‌ مدلی کار می‌کنم. مورد تأیید روانشناسم هم است. تفریح پولساز خیلی خوبی است».

اپلیکیشن‌های موبایلی جابه‌جایی مسافر، در مدت کمی توانستند جای خودشان را، هم به‌عنوان شغل و هم به‌عنوان خدماتی برای مسافران پیدا کنند و استفاده از آنها محدود به هیچ سن و گروه خاصی هم نیست. یکی از رانندگان تاکسی‌های آنلاین، مرد موسپیدی است که به آهستگی و احتیاط با موبایلش کار می‌کند و چنین از خودش روایت می‌کند: «من در یک شرکت مربوط به ماشین‌های سنگین کار می‌کردم. آنجا تعطیل شد و ما هم بیکار شدیم. ۲۶‌ماه بیکار بودم و بیمه بیکاری می‌گرفتم. فکر نمی‌کردم دیگر بتوانم کاری پیدا کنم. بعضی از دوست‌هایم اسنپ را به من معرفی کردند». او ۳هفته است که به این کار جدید مشغول شده و هنوز با تردید خیابان‌های شهر را بالا و پایین می‌کند؛ «۶۰‌سالم است. دیگر این شغل آخر من است. هنوز نتوانسته‌ام به درآمد زیادی برسم اما بعضی از همکارهایم می‌گویند روزی تا ۱۲۰هزار تومان هم کار کرده‌اند. فکر می‌کنید ممکن است این را هم جمع کنند و ما باز به وضع سابق برگردیم؟»

    تاکسی‌‌های آنلاین چقدر پول در تهران جابه‌جا می‌کنند؟

«من معمولا از ساعت ۹ تا ۲ شب کار می‌کنم. مسافر در فصل تابستان زیاد بود، دهه اول محرم هم خیلی زیاد بود اما الان کم شده است. البته شاید الگوی خاصی از نظر محله و… دارد که باید آن را به‌دست آورم. با این حال، با ۵ ساعت کار شبانه با تاکسی اینترنتی، درآمد خالصم ۸۰ هزار تومان می‌شود و درآمد ناخالصم، حدود ۱۲۰‌هزار‌تومان»؛ راننده شیفت شب درباره درآمد تاکسی اینترنتی اطلاعات می‌دهد. بنابراین با حسابی سرانگشتی، ۵ساعت کار روزانه در یک تاکسی اینترنتی، در انتهای ‌ماه درآمدی ۲میلیون و ۴۰۰ هزار تومانی خواهد داشت. اما همه‌چیز محدود به محاسبات حدودی می‌شود و اطلاعات دقیقی درباره گردش مالی و ارزش شرکت‌های نوین وجود ندارد. شهرام شاهکار، مدیرعامل اسنپ چند‌ماه پیش اعلام کرده بود که این تاکسی آنلاین ۶۰۰هزار کاربر فعال دارد که بسیاری از آنها روزانه چندبار از این سرویس استفاده می‌کنند. آخرین اطلاعات از تعداد راننده‌ها نیز مربوط به ۷‌ماه پیش می‌شود که اعلام کرده بودند ۳۰هزار نفر راننده با آنها همکاری می‌کنند. اگر میانگین هزینه هر سفر ۱۰هزار تومان درنظر گرفته شود، روزانه ۶میلیارد تومان پول توسط اسنپ در پایتخت جا‌به‌جا می‌شود. در تپسی نیز روزانه حداقل ۴۰۰هزار نفر جابه‌جا می‌شوند و تا چند‌ماه پیش، ۲۰هزار راننده با آنها همکاری می‌کردند. رقم گردش مالی آنها نیز به همین ترتیب، به ۳میلیارد تومان می‌رسد. با این حساب، گردش مالی آژانس‌های آنلاین روزانه به ۹میلیارد تومان می‌رسد و به‌طور ماهانه۲۷۰میلیارد تومان پول جا‌به‌جا می‌کنند.

اسنپ

۶۰۰ هزار

حداقل ۶۰۰ هزار نفر کاربر فعال در اسنپ وجود دارد

۳۰ هزار

حداقل ۳۰ هزار راننده در اسنپ فعالیت می کنند

تپسی

۲۰ هزار

حداقل ۲۰ هزار راننده در تپسی فعالیت می کنند

۹ میلیارد تومان

روزانه ۹ میلیارد تومان توسط آژانس های آنلاین در تهران جابه جا می شود

۲۷۰ میلیارد تومان

ماهانه به طور میانگین ۲۷۰ میلیارد تومان توسط تاکسی های آنلاین در تهران جابه جا می شود

۸۰ هزار

درآمد خالص ۵ ساعت کار شبانه در تاکسی های آنلاین ۸۰ هزار تومان است

۲/۴ میلیارد تومان

۲/۴ میلیون تومان درآمد خالصی است که طی یک ماه با ۵ ساعت کار روزانه در تاکسی آنلاین می توان به دست آورد

۱۸۱۶

براساس آخرین آمار (سال ۹۳) هزار و ۸۱۶ موسسه کرایه اتومبیل در تهران فعالیت می کنند

۳۵ هزار

تا سال ۳۵:۹۳ هزار وسیله نقلیه در اختیار آژانس های اینترنتی تعداد آنها به ۲۰ تا ۳۰ هزار راننده رسیده است

۴۰

۴۰ تا ۵۰ موسسه کرایه اتومبیل از ابتدای امسال تعطیل شده اند

۱۸۱ هزار

در سال ۹۳ آژانس های تهرانی ۱۸۱ هزار سرویس روزانه داشته اند

۳۰ درصد

درآمد آژانس داران در سال ۹۵ سی درصد کاهش یافته بود

۶۸ میلیارد دلار

ارزش اوبر، بزرگ ترین تاکسی اینترنتی جهان ۶۸ میلیارد دلار است

۵۰ میلیارد دلار

ارزش دی دی، تاکسی اینترنتی چین با ۴۰۰ میلیون مسافر ۵۰ میلیارد دلار است

    در جهان تاکسی‌های موبایلی چه می‌گذرد؟

پیدا کردن اطلاعاتی که با بیان صریح اعداد همراه باشد، درباره شرکت‌های نوپای فعال در ایران سخت است؛ درست برخلاف آنچه در جهان می‌گذرد. آمار و اطلاعات درباره تمام ابعاد کار تاکسی‌های اینترنتی خارجی فراوان است و با جست‌وجویی ساده میان منابع انگلیسی زبان، می‌توان به اطلاعات مهمی رسید، به‌خصوص درباره «اوبر» بزرگ‌ترین تاکسی اینترنتی که مدیرعامل جدید آن نیز دارا خسروشاهی، جوانی از نسل کارآفرینان ایرانی است. پایگاه داده‌پردازی استاتیستا می‌نویسد: «اگرچه اخیرا اخبار منفی زیادی از اوبر منتشر شده است اما شهرت رو به افزایش این شرکت در سال‌های اخیر چیزی نیست که اثرگذاری آن نادیده گرفته شود. اوبر هم‌اکنون ۶۸میلیارد دلار ارزش دارد؛ به این معنا که با ارزش‌ترین شرکت تک‌شاخ (استارت‌آپ‌هایی با ارزش بالای یک‌میلیارد دلار) در تمام ‌جهان است. با این حال اگرچه استفاده از اپلیکیشن‌های موبایلی در شهرهایی مانند سان‌فرانسیسکو و نیویورک به‌صورت یک هنجار اجتماعی درآمده، اما هنوز اپلیکیشن‌هایی مانند اوبر فضای زیادی برای رشد در جهان دارند».

براساس این گزارش، سازگاری با تاکسی‌های موبایلی در بیشتر بازارهای جهان هنوز زیر ۵۰ درصد است. در آمریکا، تنها ۳۰ درصد از جمعیت ۱۴ تا ۶۵ ساله از این برنامه‌ها استفاده می‌کنند. چین نیز که بالاترین نرخ را در تمام جهان دارد، ۵۱ درصد از جمعیتش با این سرویس‌های اینترنتی سازگار شده‌اند.

    گذر از اوبر جهانی به تاکسی آنلاین‌های بومی

اوبر، بزرگ‌ترین شرکت حمل‌ونقلی در جهان است که در ۴۰۰ شهر مختلف دنیا فعالیت می‌کند اما تنها شرکت نیست. چینی‌ها پیش از آنکه پای اوبر به کشورشان برسد، خودشان دست به‌کار شدند و سرویس دی‌دی( DiDi )را راه انداختند. دی‌دی، حالا به بزرگ‌ترین رقیب اوبر تبدیل شده است و اوبر با چالش‌های اخیرش که نارضایتی‌های راننده‌ها و مسافران را در برداشته، در برابر دی‌دی ممکن است آسیب‌پذیر باشد.

هم‌اکنون ۹۵ درصد از سهم بازار چین در دست دی‌دی‌ است. این شرکت در سال ۲۰۱۲ با ۱۶میلیارد دلار سرمایه بنیان گذاشته شد و تعداد کاربران ماهانه آن به بیش از ۱۰۰‌میلیون نفر می‌رسد، درحالی‌ که کاربران ماهانه اوبر ۴۰ میلیون‌ نفر است. براساس گزارش فایننشیال‌تایمز، دی‌دی با ارزش ۵۰ میلیارد دلاری، بیش از ۴۰۰ میلیون مسافر را در ۴۰۰‌شهر چین جابه‌جا می‌کند. درخواست خودروی آنلاین در تمام جهان، صنعتی جدید را ساخته است که گلدمن ساکس، شرکت سرمایه‌گذاری بین‌المللی، برآورد می‌کند ارزش آن تا سال ۲۰۳۰ به ۲۸۵ میلیارد دلار برسد؛ صنعتی که هر روز رقبایی در آن سر بلند می‌کنند.

مقایسه درآمد رانندگان تاکسی با اوبر